W postępowaniach zakupowych w automotive, kolejnictwie i zbrojeniówce EN 1090 pełni funkcję kryterium zerojedynkowego: dostawca bez certyfikatu zgodności zakładowej kontroli produkcji zostaje odrzucony przed oceną cenową. Obowiązek dotyczy nośnych elementów konstrukcyjnych wprowadzanych na rynek UE jako wyroby budowlane i wiąże się z oznakowaniem CE, wymaganym od 1 lipca 2014 roku. Zakres certyfikatu obejmuje klasę wykonania EXC, rodzaj materiału i technologie spawania. Rozstrzygający dla zamawiającego jest więc zakres dokumentu, data ostatniego audytu nadzoru oraz deklaracja właściwości użytkowych wystawiona dla konkretnego wyrobu.

Czym jest norma EN 1090?

Certyfikat EN 1090 dla konstrukcji stalowych potwierdza, że producent wdrożył i utrzymuje system oceny zgodności zgodny ze zharmonizowaną normą europejską regulującą wykonanie konstrukcji nośnych ze stali i aluminium. Formalnie jednostka notyfikowana wydaje certyfikat zgodności zakładowej kontroli produkcji w systemie oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych 2+. Dopiero ten dokument pozwala producentowi wystawić deklarację właściwości użytkowych i nanieść oznakowanie CE na element konstrukcyjny wprowadzany na rynek Unii Europejskiej, bez którego nośna konstrukcja stalowa nie może być legalnie wprowadzona do obrotu w UE.

Warto rozróżnić poszczególne części normy:

• EN 1090-1 – reguluje ocenę i weryfikację stałości właściwości użytkowych, deklarację właściwości użytkowych (DoP) oraz zasady oznakowania CE. To ta część, na podstawie której jednostka notyfikowana wydaje certyfikat.
• EN 1090-2 – opisuje wymagania techniczne dotyczące samego wykonania konstrukcji stalowych: spawania, tolerancji, materiałów, kontroli.
• EN 1090-3 – odpowiednik części drugiej dla konstrukcji aluminiowych.

Kluczowym elementem, który certyfikuje jednostka notyfikowana, jest wdrożony i nadzorowany system Zakładowej Kontroli Produkcji (FPC – Factory Production Control). To właśnie system FPC, potwierdzany przez jednostkę notyfikowaną, odróżnia certyfikowanego producenta od zakładu, który jedynie deklaruje jakość.

Wymagania EN 1090 obowiązują w całej UE od 1 lipca 2014 roku, po zakończeniu okresu przejściowego. Zmienia się natomiast otoczenie prawne normy. Podstawą oznakowania CE było dotąd rozporządzenie CPR (UE) nr 305/2011, które od 8 stycznia 2026 roku zastępuje rozporządzenie (UE) 2024/3110. Normy zharmonizowane opublikowane pod starym rozporządzeniem, w tym EN 1090-1, zachowują jednak ważność w okresie przejściowym, więc dla zamawiającego nic się na razie nie zmienia: nadal pyta o certyfikat EN 1090 i deklarację właściwości użytkowych.

Klasy wykonania EXC1–EXC4 – co oznaczają dla zamawiającego?

Norma dzieli konstrukcje na cztery klasy wykonania: od EXC1 (najniższa) do EXC4 (najwyższa). Przypisanie klasy wynika z trzech czynników: kategorii konsekwencji ewentualnej awarii (zagrożenie dla życia, straty ekonomiczne), kategorii użytkowania związanej z charakterem obciążeń (statyczne, zmęczeniowe, sejsmiczne) oraz kategorii produkcyjnej powiązanej z technologią spawania i złożonością wyrobu. Im wyższa klasa, tym ostrzejsze wymagania wobec kwalifikacji spawaczy, zakresu badań nieniszczących złączy i szczegółowości dokumentacji.

Certyfikat dostawcy musi obejmować klasę równą lub wyższą niż ta wymagana dla zamawianej konstrukcji. Certyfikat na EXC2 nie uprawnia do produkcji elementów w klasie EXC3.

Class	Przykładowe zastosowanie	Poziom wymagań kontroli
EXC1	Elementy o niskim ryzyku, budynki rolnicze, drugorzędne konstrukcje	Podstawowy – kontrola wizualna
EXC2	Typowe budynki, hale, stropy, większość konstrukcji budowlanych	Standardowy – wyrywkowe badania NDT
EXC3	Mosty, konstrukcje obciążone zmęczeniowo, dźwigi, wysokie budynki	Podwyższony – szeroki zakres badań NDT
EXC4	Konstrukcje o krytycznych skutkach awarii (duże mosty, obiekty specjalne)	Najwyższy – pełna dokumentacja i kontrola 100%

Jeśli specyfikacja techniczna milczy na temat klasy wykonania, norma nakazuje przyjąć EXC2. Dopisanie jednego symbolu do zapytania ofertowego bywa więc tańsze niż spór o zakres badań na etapie odbioru. Im wyższa klasa EXC, tym bardziej rygorystyczny musi być też system FPC u dostawcy: rosną wymagania wobec identyfikowalności materiału, procedur spawalniczych i nadzoru. Dlatego zakres certyfikatu jest równie ważny jak sam fakt jego posiadania.

Dlaczego branże motoryzacyjna, kolejowa i zbrojeniowa wymagają EN 1090 od dostawców?

W tych branżach EN 1090 działa jak bramka wejściowa do postępowania zakupowego. Powód jest strukturalny: producent końcowy – czy to koncern motoryzacyjny, czy integrator taboru kolejowego – ponosi pełną odpowiedzialność za wyrób finalny, a wraz z nim za każdy element pochodzący z łańcucha dostaw. Przenosi więc rygor normatywny na poddostawców, żądając udokumentowanej zgodności zamiast zapewnień. Brak certyfikatu oznacza, że oferta nie przechodzi nawet etapu kwalifikacji, niezależnie od ceny.

Automotive i kolej – dlaczego jeden certyfikat rzadko wystarcza?

Sama jakość mechaniczna konstrukcji przestała być wystarczającym argumentem w rozmowie z działem zakupów. W motoryzacji równolegle liczy się certyfikat TISAX, potwierdzający dojrzałość systemu bezpieczeństwa informacji, ponieważ dostawca przetwarza dane rozwojowe i prototypowe klienta. W kolejnictwie kluczowa jest natomiast norma EN 15085, dotycząca spawania pojazdów szynowych i ich podzespołów. Dzieli ona zakłady na poziomy certyfikacji od CL1 do CL4, w zależności od zakresu i odpowiedzialności za złącza spawane, i uzupełnia ogólne wymagania EN 1090 o specyfikę taboru. Taki komplet pozwala kwalifikować jednego kontrahenta jako dostawcę wielobranżowego.

Strumet łączy certyfikat EN 1090 z EN ISO 3834-2, EN 15085 oraz TISAX, dzięki czemu kupujący nie musi zbierać potwierdzeń zgodności od kilku różnych poddostawców.

Certyfikat EN 1090 a norma cynkowania ogniowego PN-EN ISO 1461

To dwie odrębne, ale komplementarne normy. EN 1090 odpowiada za to, że konstrukcja nośna jest wykonana poprawnie: geometrycznie, spawalniczo, materiałowo. Norma cynkowania ogniowego PN-EN ISO 1461 reguluje z kolei jakość i grubość zinc coating, która chroni tę konstrukcję przed korozją. Poprawnie wykonana rama bez właściwego zabezpieczenia antykorozyjnego nie osiągnie zakładanej żywotności, a najlepsza powłoka nie naprawi wad wykonania. Dopiero razem gwarantują trwałość wyrobu przez dekady.

PN-EN ISO 1461 określa minimalne grubości powłoki w zależności od grubości cynkowanej stali. Zgodnie z wymaganiami opisanymi przez Galvanizers Association, dla elementów niewirowanych ze stali o grubości powyżej 6 mm minimalna średnia grubość powłoki wynosi 85 µm (610 g/m²), a wartość lokalna 70 µm (505 g/m²). Dla przedziału powyżej 3 mm do 6 mm jest to odpowiednio 70 µm i 55 µm. Im grubszy materiał, tym grubsza wymagana powłoka.

Ma to szczególne znaczenie przy cynkowaniu ogniowym konstrukcji wielkogabarytowych, gdzie element musi zmieścić się w wannie cynkowniczej, a równomierność powłoki na długich profilach bywa wyzwaniem technologicznym. Na etapie projektowania warto też przesądzić samą metodę zabezpieczenia, bo o doborze powłoki decyduje klasa korozyjności środowiska i grubość detalu.

Jak sprawdzić, czy dostawca faktycznie posiada ważny certyfikat EN 1090?

Zanim zakwalifikujesz dostawcę, przejdź prostą checklistę weryfikacyjną:

1. Sprawdź numer certyfikatu i jednostkę notyfikowaną. Certyfikat wydaje jednostka notyfikowana z czterocyfrowym numerem NB. Zweryfikuj jej status w bazie notyfikowanych jednostek NANDO, prowadzonej przez Komisję Europejską w ramach portalu Single Market Compliance Space. Jeśli jednostki tam nie ma, certyfikat jest bezwartościowy albo sfałszowany.
2. Zweryfikuj zakres certyfikatu. Sprawdź, jaką klasę wykonania obejmuje (EXC), jaki rodzaj materiału i jakie technologie spawania. Zakres musi pokrywać Twoje zamówienie. Jeśli zlecasz kilka procesów jednemu wykonawcy w ramach kooperacji przemysłowej, przejrzyj dokumenty dla każdego z nich osobno.
3. Skontroluj datę ważności i historię audytów. System FPC podlega okresowemu nadzorowi jednostki notyfikowanej. Poproś o aktualny certyfikat wraz z datą ostatniego audytu nadzoru.
4. Zażądaj deklaracji właściwości użytkowych (DoP). To dokument, który producent musi wystawić dla konkretnego wyrobu wraz z oznakowaniem CE. Jego brak sygnalizuje, że proces certyfikacji nie jest realnie wdrożony.

Taka weryfikacja chroni przed sytuacją, w której konstrukcja zostaje odrzucona na odbiorze końcowym u Twojego klienta, a koszty poprawek i opóźnień obciążają Twój kontrakt.

EN 1090 w Strumet – jak wygląda kooperacja z certyfikowanym dostawcą?

Współpraca zaczyna się od zapytania ofertowego, w którym określasz przeznaczenie konstrukcji i wymaganą klasę wykonania. Na tym etapie potwierdzamy zgodność zakresu z posiadanym certyfikatem EN 1090 i doradzamy w doborze rozwiązań, jeśli specyfikacja pozostawia margines. Dalej wchodzi produkcja: spawanie ręczne i zrobotyzowane, kontrola jakości w ramach systemu FPC, a następnie zabezpieczenie antykorozyjne.

W Strumet obróbka metalu, spawanie i kontrola jakości oraz hot-dip galvanizing odbywają się w jednym zakładzie, bez logistyki między poddostawcami i bez rozmywania odpowiedzialności za jakość. Dla kierownika zakupów oznacza to jeden kontrakt, jeden punkt kontaktu i jeden łańcuch zgodności zamiast kilku.

Jeśli planujesz zlecenie konstrukcji nośnej wymagającej EN 1090, skontaktuj się z naszym działem handlowym. Prześlij dokumentację techniczną i klasę EXC, a przygotujemy wycenę dopasowaną do wymagań Twojej branży.

FAQ – najczęstsze pytania o certyfikat EN 1090

Czym różni się certyfikat EN 1090 od zwykłej deklaracji zgodności producenta stali?

Deklaracja producenta stali dotyczy właściwości samego materiału (np. zgodności z EN 10025). Certyfikat EN 1090 potwierdza natomiast, że gotowa konstrukcja została wykonana w nadzorowanym systemie Zakładowej Kontroli Produkcji i może otrzymać oznakowanie CE jako wyrób budowlany.

Czy każda konstrukcja stalowa musi mieć certyfikat EN 1090, czy tylko wybrane elementy?

Obowiązek dotyczy nośnych elementów konstrukcyjnych wprowadzanych na rynek UE jako wyroby budowlane. Elementy niekonstrukcyjne lub wykonywane na indywidualne zamówienie w miejscu montażu mogą podlegać innym zasadom, ale nośne komponenty seryjne wymagają oznakowania CE zgodnie z EN 1090.

Czym są klasy wykonania EXC1–EXC4?

To cztery poziomy rygoru wykonania, od EXC1 (najniższy) do EXC4 (najwyższy), zależne od skutków awarii i warunków eksploatacji. Dostawca musi mieć certyfikat obejmujący klasę równą lub wyższą niż wymagana dla Twojej konstrukcji. Jeśli w specyfikacji nie wskazano klasy, domyślnie przyjmuje się EXC2.

Czy firma bez certyfikatu EN 1090 może legalnie wykonać i sprzedać konstrukcję stalową na rynek UE?

Nie. Dla nośnych konstrukcji objętych normą oznakowanie CE oparte na EN 1090 jest obowiązkowe od 1 lipca 2014 roku. Wprowadzenie takiego wyrobu do obrotu bez certyfikacji jest niezgodne z prawem unijnym.

Ile trwa uzyskanie certyfikatu EN 1090 i jak często jest audytowany?

Wdrożenie systemu FPC i certyfikacja trwają zwykle od kilku do kilkunastu miesięcy, zależnie od skali zakładu. Po wydaniu certyfikatu jednostka notyfikowana prowadzi okresowe audyty nadzoru, aby potwierdzić, że system kontroli produkcji jest utrzymywany.